މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް އެންޑް އެންވަޔަރަންމަންޓުން މޫސުމީ ބަދަލުތަކަށް ތައްޔާރުވުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އެޖެންޑާގެ ދަށުން އޭޝިއަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ބޭންކް (އޭޑީބީ) ގެ އެހީތެރިކަމާއެކު މާލޭގައި ހިންގާ ސްކޫލް ގާޑަން ޕްރޮގްރާމަށް ބޭނުންވާ ތަކެތި ހޯދުމުގެ (ޕްރޮކިއުމަންޓް) ކަންކަން އިއުލާނުކޮށްފިއެވެ.
މި ޕްރޮގްރާމަކީ އޭޝިއަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ބޭންކުން ފަންޑުކުރާ "އެންހާންސިންގ ކްލައިމެޓް ރެސިލިއަންސް އެންޑް ފުޑް ސެކިއުރިޓީ" (އީ.ސީ.އާރް.އެފް.އެސް) މަޝްރޫއުގެ ދަށުން ހިންގާ ހަރަކާތެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގައި ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި، ދެމެހެއްޓެނިވި ދަނޑުވެރިކަމުގެ ތެރެއިން ކުރެވޭ މަސައްކަތެކެވެ.
މެނީލާގައި މަރުކަޒުވެފައިވާ އޭޝިއަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ބޭންކަކީ އޭޝިއާ އާއި ޕެސިފިކް ސަރަހައްދުގެ އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ، މޫސުމަށް ހޭނުމާއި ފަގީރުކަން ނައްތާލުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތަކަށް ފަންޑުކުރާ ސަރަހައްދީ ތަރައްގީގެ މުއައްސަސާއެކެވެ. އެ ބޭންކުގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ ތަރައްގީވަމުން އަންނަ ގައުމުތަކުގެ އިގްތިސާދުތައް ވަރުގަދަކުރުމަށް އެހީތެރިވުމެވެ. ހާއްސަކޮށް މޫސުމީ ބަދަލުތަކުގެ ނުރައްކާ އޮތް ދާއިރާތަކަށެވެ.
ރާއްޖޭގެ ސްކޫލް ގާޑަންފަދަ ޕްރޮގްރާމްތައް މީގެ ކުރިން އެހެން ގައުމުތަކުގައި ވެސް ވަނީ ހިންގާފައެވެ. ބަންގްލަދޭޝް، ފިލިޕީންސް އަދި ޕެސިފިކްގެ ޖަޒީރާ ގައުމުތަކުގައި އޭޑީބީން ވަނީ ސިޓީ ސަރަހައްދުތަކުގެ ދަނޑުވެރިކަމާއި، ސްކޫލް ކުދިންގެ ކާނާގެ ޕްރޮގްރާމްތަކާއި، މޫސުމާ ރައްޓެހި ދަނޑުވެރިކަމުގެ މަޝްރޫއުތަކަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީފައެވެ. މިފަދަ ހަރަކާތްތަކުގެ އަމާޒަކީ އަމިއްލަ ގައުމުގައި އުފައްދާ ކާބޯތަކެތީގެ ނިޒާމު ވަރުގަދަކޮށް، އިމްޕޯޓަށް ބަރޯސާވާ މިންވަރު ކުޑަކުރުމާއި، ދެމެހެއްޓެނިވި އުސޫލުތަކަށް ޒުވާން ޖީލުތައް ހޭލުންތެރިކުރުވުމެވެ.
ރާއްޖޭގެ ސްކޫލް ގާޑަން ޕްރޮގްރާމަށް އެކަނި ހޭދަވާނެ ސީދާ އަދަދު އާންމުކޮށްފައި ނުވި ނަމަވެސް، މުޅި އީ.ސީ.އާރް.އެފް.އެސް މަޝްރޫއަކީ އޭޑީބީގެ އެތައް މިލިއަން ޑޮލަރެއްގެ ފައިނޭންސިންގް ޕެކޭޖެއްގެ ބައެކެވެ. މިފަދަ މަޝްރޫއުތަކަކީ އާންމުކޮށް ހިލޭ އެހީ އާއި ލުއި ލޯނު ހިމެނޭ ގޮތަށް، މަޝްރޫއުގެ ބޮޑުމިނަށް ބަލައި 10 މިލިއަނާއި 50 މިލިއަން ޑޮލަރާ ދެމެދުގެ ބަޖެޓެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ މަޝްރޫއުތަކެކެވެ.
މާލޭގެ ސްކޫލް ގާޑަން ހަރަކާތަކީ މި ބޮޑު އިންވެސްޓްމަންޓުގެ ކުޑަ ނަމަވެސް މުހިންމު ރަމްޒީ ބައެކެވެ. މި މަސައްކަތް އަމާޒުކޮށްފައިވަނީ ގްރޭޓަރ މާލޭ ސަރަހައްދުގެ ތިން ސްކޫލަކަށެވެ. މިއީ ބިމުގެ ދަތިކަމާއި އާބާދީ ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ދަނޑުވެރިކަމަށް ހުރި ގޮންޖެހުންތަކާއިއެކު ވެސް ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ޕްރޮގްރާމެކެވެ.
މިނިސްޓްރީގެ ޕްރޮކިއުމަންޓް ނޯޓިސްތަކުގައިވާ ގޮތުން، މި ޕްރޮގްރާމްގެ ދަށުން ސްކޫލްތަކުގައި ބަގީޗާ ހެދުމަށް ބޭނުންވާ ތަކެތި ފޯރުކޮށްދިނުމާއި، އެކަމަށް ބޭނުންވާ އުމްރާނީ މަސައްކަތްތައް ކުރިއަށްދާނެއެވެ.
ތަކެތި ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ބައިގައި ގަސް އިންދާ ނިޒާމުތަކާއި، ފަސް ނުވަތަ ހައިޑްރޯޕޮނިކް ސެޓަޕްތަކާއި، ފެންދޭ ނިޒާމުތަކާއި، އޮށާއި، އަދި ދަނޑުވެރިކަމަށް ބޭނުންވާ އާލާތްތައް ހިމެނޭނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ހަމައެއާއެކު، ސިވިލް ވޯކްސް ކޮންޓްރެކްޓްގެ ދަށުން ބަގީޗާ ހަދާ ސަރަހައްދު ތައްޔާރުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރާނެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ގަސް އިންދާ ތަންތަން ތައްޔާރުކުރުމާއި، ރައްކާތެރި އޮނިގަނޑުތައް ހެދުމާއި، ފެނުގެ ނިޒާމު ގާއިމުކުރުމާއި، އަދި މާލޭގެ ބިމުގެ ދަތިކަމަށް ރިއާޔަތްކޮށް ގްރީންހައުސް ފަދަ ވަސީލަތްތައް ގާއިމުކުރުން ހިމެނެއެވެ.
މި ހުރިހާ ކަމަކަށް ބަލާއިރު، މިއީ ޖަޒީރާ ރަށްތަކުގެ މާހައުލާ ގުޅޭގޮތަށް، ވަރުގަދަ އަދި ޒަމާނީ ސިޓީ ދަނޑުވެރިކަމުގެ އުސޫލުތަކެއް ކަމަށްވާ "ވާޓިކަލް ފާމިންގް" ނުވަތަ ކޮންޓެއިނަރުގައި ގަސް އިންދުމުގެ ނިޒާމުތައް ހިމެނިގެންދާނެ ކަމެކެވެ.
ކާބޯތަކެތި އުފެއްދުމުގެ އިތުރުން، މި ޕްރޮގްރާމަކީ ތައުލީމީ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައި ވެސް ފަރުމާކުރެވިފައިވާ ޕްރޮގްރާމެކެވެ. މި ޕްރޮގްރާމުގެ ސަބަބުން ދަރިވަރުންނަށް ތަރުކާރީ ހެއްދުމާއި ކުދި ފަންތީގެ ދަނޑުވެރިކަމުގެ ނިޒާމުތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ އަމަލީ ތަޖުރިބާ ލިބި، ކްލާސްރޫމުގައި އުނގަންނައިދޭ ފިލާވަޅުތަކާއި އަމަލީ ހުނަރުތައް ގުޅުވައިދޭނެއެވެ.
ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ކާބޯތަކެތީގެ އަގު އުފުލުމާއި، ސަޕްލައި ޗެއިންއަށް އަންނަ ބުރޫތަކާއި، ތިމާވެށީގެ ފިއްތުންތަކުގެ ސަބަބުން ރާއްޖެއިން އިމްޕޯޓަށް ބަރޯސާވާ މިންވަރު ވަނީ ހާމަވެފައެވެ. ކުދި ފަންތީގައި ނަމަވެސް، ރަށު ފެންވަރުގައި ކާބޯތަކެތި އުފެއްދުން ތައާރަފުކުރުމުގެ މަގުސަދަކީ، ދިގު މުއްދަތަކަށް މިފަދަ ކަންކަމަށް ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކޮށް ގާބިލުކަން އުފެއްދުމެވެ.
މި މަޝްރޫއަށް ބޭނުންވާ ތަކެތި ފޯރުކޮށްދިނުމަށާއި އިމާރާތްކުރުމުގެ މަސައްކަތްތަކަށް ކުރިމަތިލުމުގެ ފުރުސަތު މިނިސްޓްރީން ވަނީ ހުޅުވާލާފައެވެ. އަންދާސީ ހިސާބު ހުށަހެޅުމުގެ އެންމެ ފަހު ތާރީޚަކީ 6 އެޕްރީލް 2026 އެވެ. ޕްރޮކިއުމަންޓް މަރުހަލާގެ ދަށުން މައުލޫމާތު ސާފުކުރުމާއި ޕްރީ-ބިޑް ބައްދަލުވުންތައް ވެސް ވަނީ ތާވަލުކުރެވިފައެވެ.
ސްކޫލް ގާޑަން ޕްރޮގްރާމަކީ ނިސްބަތުން ކުޑަ މަޝްރޫއެއް ނަމަވެސް، މިއީ މޫސުމީ ބަދަލުތަކާ ގުޅިގެން ކާބޯތަކެތީގެ ނިޒާމުތަކާ މެދު އަލުން ވިސްނަންޖެހިފައިވާ މިންވަރު ރާއްޖޭގައި ބަލައިގަންނަމުންދާކަމުގެ ހެއްކެކެވެ. އޭޑީބީގެ މާލީ އެހީތެރިކަމާއެކު ކުރިއަށްގެންދާ މި ޕްރޮގްރާމަކީ ރާއްޖޭގެ އެހެން ރަށްރަށުގައިވެސް އާބަން އެގްރިކަލްޗަރ ނުވަތަ ރަށްފަހި ދަނޑުވެރިކަން ފުޅާކުރުމަށް ހިންގޭ ޕައިލެޓް މަޝްރޫއަކަށް ވެގެންދާނެއެވެ.