ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަޙުން މި ފަހަކަށް އައިސް ފެނިގެންދިޔަ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ އެއް ކަމަކީ، ކުރީގެ ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދު، މިހާރުގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒަށް ”އެއް މޭޒެއްގެ ދޮށަށް“ މަޝްވަރާއަށް ވަޑައިގަތުމަށް ގޮވައިލެއްވި ގޮވައިލެއްވުމެވެ. ނަމަވެސް، ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ފަރާތްޕުޅުން މިކަމަށް ލިބުނީ ސާފު އަދި ހަރުދަނާ ޖަވާބެކެވެ. އެފަދަ ބައްދަލުވުމެއްގެ ބޭނުމެއް އޮތްކަމަށް ދެކެވަޑައިނުގަންނަވާކަން ހާމަކުރެއްވުމުން، އިދިކޮޅު ސިޔާސީ ފަރާތްތަކާއެކު ސީދާ މަޝްވަރާއަށް ވަޑައިގަތުމަށް ސަރުކާރުން ފަސްޖެހޭކަން ވަނީ ހާމަވެފައެވެ. މި ބަދަލުވުމުގެ ސަބަބުން ޤައުމުގެ ސިޔާސީ ބައިބައިވުން އިތުރަށް ފާހަގަވެ، ލީޑަރޝިޕާއި، ވެރިކަން ހިންގުމާއި، ޤައުމީ ނުތަނަވަސްކަމުގެ ވަގުތުތަކުގައި އެކުގައި މަސައްކަތް ކުރުމުގެ މުހިންމުކަމާ މެދު ސުވާލުތަކެއް ވަނީ އުފެދިފައެވެ.
ފަސްމަންޒަރު: ނުތަނަވަސް ސިޔާސީ މާޙައުލެއް
ވޭތުވެދިޔަ މަސްތަކުގައި ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަޙު ވަނީ ނުހަނު ނުތަނަވަސްވެފައެވެ. އެމް.ޑީ.ޕީގެ އިސް ލީޑަރެއްގެ ގޮތުގައި ހުންނެވި ރައީސް ނަޝީދު އަބަދުވެސް ވަކާލާތު ކުރައްވަމުން ގެންދަވަނީ ޑިމޮކްރެޓިކް އިޞްލާޙުތަކަށާއި ދެފުށް ފެންނަ ވެރިކަމެއް ހިންގުމަށެވެ. އަނެއްކޮޅުން، އީރަސް މުޢިއްޒުގެ ސަރުކާރުން އިސްކަންދެނީ ޤައުމީ ސިޔާދަތާއި، މަރުކަޒީ ނިންމުންތަކާއި، އުމްރާނީ ތަރައްޤީގެ މަޝްރޫޢުތަކަށެވެ. އިޤްތިޞާދީ ކަންބޮޑުވުންތަކާއި ސިޔާސީ ފާޑުކިޔުންތައް އިތުރުވަމުންދާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، ނަޝީދުގެ މަޝްވަރާގެ ދަޢުވަތަކީ ޤައުމީ އެއްބައިވަންތަކަމަށް އެޅޭ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި ދެއްކެވި ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހަތުގައި ސިޔާސީ ބަރުދަނެއް ހުރިކަން ކަށަވަރެވެ.
ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ޖަވާބު: ހިސާބުޖެހިފައިވާ އިންކާރެއް
މަޝްވަރާއަށް ވަޑައިގަންނަވަން ޖެހިވަޑައިގަންނަވާ ސަބަބެއް ނެތް ކަމަށް ރައީސް މުޢިއްޒު ވިދާޅުވުމަކީ ފުން މާނައެއް އެކުލެވޭ ކަމެކެވެ. މިއީ ސީދާ ކުރިމަތިލުމަކަށް ނުވި ނަމަވެސް، މި ޖަވާބުން ދޭހަވަނީ މަޝްވަރާކޮށްގެން ގޮތް ނިންމުމަށްވުރެ، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ބާރުގެ ބޭނުންކުރައްވައިގެން ކަންކަން ނިންމުމަށް އިސްކަންދޭ ވެރިކަމުގެ އުޞޫލެކެވެ. މި އިންކާރު ބައެއް ގޮތްގޮތަށް މާނަކުރެވިދާނެއެވެ:
ވެރިކަމުގެ އިތުބާރު: ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތަކަށް ރައްޔިތުންގެ މެންޑޭޓެއް އޮތް ކަމާއި، އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ ލަފާ ބޭނުންނުވާ ކަމަށް ގަބޫލުކުރުން.
ސިޔާސީ ދަރަޖަ އުފުލުނަ ނުދިނުން: ނަޝީދާއެކު ސީދާ މަޝްވަރާ ކުރުމަކީ އެމަނިކުފާނުގެ ސިޔާސީ ދައުރު އަލުން ވަރުގަދަވެ، މަޝްވަރާގެ މޭޒުން ޖާގަ ލިބިގެންދާނެ ކަމެކެވެ.
އިދިކޮޅުގެ ނުފޫޒުން ދުރުވުން: އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ ނުފޫޒެއް ނެތި ސަރުކާރު މިނިވަންކަމާއެކު ހިންގާކަން ސާބިތުކޮށްދިނުން.
ފާޑުކިޔުންތެރިންގެ ނަޒަރު: ވަރުގަދަ ކަމެއްތަ ނުވަތަ ގެއްލުނު ފުރުޞަތެއްތަ؟
މަޝްވަރާއަށް އިންކާރު ކުރުމަކީ ލީޑަރޝިޕްގެ ވަރުގަދަކަން ހާމަވާ ކަމެއްތޯ ނުވަތަ އެއީ ލިބުނު ފުރުޞަތެއް ދޫކޮށްލުންތޯ ސުވާލު އުފެދެއެވެ. އެއް ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ނިންމެވުމަކީ ސާބިތުކަން ހާމަވާ ކަމެކެވެ. ކޮންމެ ސިޔާސީ ދަޢުވަތަކަށް އިޖާބަދިނުމަކީ ލާޒިމު ކަމެއް ނޫނެވެ.
ނަމަވެސް، އަނެއް ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، މިއީ ހަނި ވިސްނުމެއް ކަމަށް ބެލުމުގެ ފުރުޞަތު އެބައޮތެވެ. ސިޔާސީ ނުތަނަވަސްކަމުގެ ވަގުތެއްގައި މަޝްވަރާގެ ރަމްޒީ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމަކީ ޢާންމުންގެ މާޔޫސްކަން ކުޑަކޮށް، ސަރުކާރުގެ ހުޅުވާލެވިފައިވާ މިންވަރު ހާމަކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ. މަޝްވަރާއަށް ފާޅުގައި އިންކާރު ކުރުމުން، ސަރުކާރަކީ ތަފާތު ޚިޔާލުތަކަށް ފުރުޞަތު ނުދޭ ސަރުކާރެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަވުމުގެ ބިރު އޮވެއެވެ.
ރައީސް ނަޝީދުގެ ފިޔަވަޅު: އުކުޅެއްގެ ގޮތުގައި
ރައީސް ނަޝީދުގެ މި ދަޢުވަތަކީ ހަމައެކަނި އިޚްލާޞްތެރި ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭކަށް ނެތެވެ. މީގެ ސަބަބުން ރައީސް މުޢިއްޒު ސިޔާސީ ގޮތުން ނުތަނަވަސް ދަނޑިވަޅަކަށް ވެއްޓިގެންދިޔައެވެ. ނަޝީދު މިކަމުން ހޯއްދެވި ފައިދާއަކީ، އެމަނިކުފާނަކީ ޤައުމީ މަޞްލަޙަތަށް އިސްކަންދޭ، މަޝްވަރާއަށް ލޯބިކުރާ ލީޑަރެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަވުމެވެ.
އިންކާރުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވެދާނެ ނަތީޖާތައް
ސިޔާސީ ބައިބައިވުން އިތުރުވުން: އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ ފާޑުކިޔުންތައް ހަރުކަށިވެ، މަގުމަތީގެ ހަރަކާތްތައް އިތުރުވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑެވެ.
ސިޔާސީ ވިސްނުންތައް ވަރުގަދަވުން: ދެ ފަރާތުގެ ސަޕޯޓަރުންވެސް އެބަޔަކު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ސާބިތުވެ ތިބުމަށް ބާރު ލިބިގެންދާނެއެވެ.
ޢާންމުން ފޫހިވުން: އިޤްތިޞާދީ ދަތިކަމުގައި ތިބި ރައްޔިތުންނަށް މިފަދަ ސިޔާސީ ކުޅިވަރުތަކަކީ އެ މީހުންގެ އަސާސީ ބޭނުންތަކާ ގުޅުމެއް ނެތް ކަންކަމަށް ވެދާނެއެވެ.
ނުސީދާ މަޝްވަރާގެ ފުރުޞަތު: ސީދާ މަޝްވަރާ ނެތް ނަމަވެސް، މަޖިލިސް މެދުވެރިކޮށް ނުވަތަ އެހެން ގޮތްގޮތުން ނުސީދާކޮށް މަޝްވަރާ ކުރަން މަޖުބޫރުވެދާނެއެވެ.
ރައީސް ނަޝީދާއި ރައީސް މުޢިއްޒުގެ ދެމެދުގައި ހިނގި މި މުޢާމަލާތަކީ ދިވެހި ސިޔާސީ މަސްރަޙުގެ މިހާރުގެ ޙާލަތު ދައްކުވައިދޭ ކަމެކެވެ. ނަޝީދުގެ ދަޢުވަތުން އެމަނިކުފާނަކީ ދޫދޭ، މަޝްވަރާއަށް ތައްޔާރު ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައި ފެނިގެންދިޔައިރު، މުޢިއްޒުގެ އިންކާރުން ފެނިގެންދިޔައީ ކޮންޓްރޯލާއި މިނިވަންކަމަށް އިސްކަންދޭ ލީޑަރޝިޕެކެވެ. މި ވަގުތު މި ނިންމުމަކީ ކިތަންމެ ވަރުގަދަ ނިންމުމެއްގެ ގޮތުގައި ސަރުކާރުން ދެކުނަސް، މުސްތަޤުބަލުގައި މިކަމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާނެ ސިޔާސީ އަދި އިޖުތިމާޢީ ނަތީޖާތައް ބޮޑުވުން އެކަށީގެންވެއެވެ. ސިޔާސީ މައިދާނުގައި ފުރުޞަތުތަކަކީ ވަރަށް މަދުން ލިބޭ އެއްޗެކެވެ. އެ ފުރުޞަތުތަކުގެ ބޭނުން ނުހިފުމުގެ އަގު ބައެއް ފަހަރު ވަރަށް ބޮޑުވެދާނެއެވެ.