އިއްޔެ މި ވަނީ ރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި ހިނގި އެންމެ ހިތާމަވެރި އެއް ޑައިވިން ހާދިސާގައި މަރުވި އިޓަލީގެ ފަސް މީހުންގެ ތެރެއިން ގެއްލިފައިވާ ހަތަރު މީހުންގެ ހަށިގަނޑު ހޯދާފައެވެ. މި ހާދިސާ ހިނގާފައިވަނީ މިދިޔަ ބުރާސްފަތި ދުވަހު، 165 ފޫޓު އަޑީގައި އޮތް ހޮހަޅައެއް ބަލައިލުމަށް މަސައްކަތްކުރުމުގެ ތެރޭގައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި މަންމައަކާއި އޭނާގެ އަންހެން ދަރިފުޅު ވެސް ހިމެނެއެވެ. މި ހާދިސާގައި މަރުވި މީހުންނަށް އެކަން ދިމާވި ސަބަބު މިއީ އެންމެންގެ ޝައުގު މިހާރު ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. އެ މީހުންނާ އެކު ޑައިވްކުރި، ޑައިވިން އިންސްޓްރަކްޓަރު ޖިއަންލޫކާ ބެނެޑެޓީގެ ހަށިގަނޑު ހުކުރު ދުވަހު ފެނިފައިވަނީ 197 ފޫޓު އަޑިން، "ޝާކް ކޭވް"ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެފައިވާ ހޮހަޅައިގެ އަނގަމަތިންނެވެ. އުމުރުން 44 އަހަރުގެ ބެނެޑެޓީއަކީ ބޭންކިން ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރުމަށް ފަހު، 2017 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެއަށް ބަދަލުވެ، ޑައިވިން ދާއިރާއަށް ވަތް މީހެކެވެ. އޭނާގެ މަންމަ އިޓަލީގެ ނޫހަކަށް ބުނި ގޮތުގައި، މި ޚަބަރު ލިބުނީ އެމްބަސީންނެވެ. އަދި، އާއިލާއަށް ލިބިފައިވާ ހިތާމަ ބަޔާންކުރަން ދަތިކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ. މި ހާދިސާއަކީ ފަހުގެ ތާރީޚެއްގައި ރާއްޖޭގައި ހިނގި އެންމެ ނުރައްކާތެރި އަދި އެންމެ ގިނަ ބައެއްގެ ފުރާނަ ގެއްލުނު ކަނޑުމަތީގެ ހާދިސާއެވެ. ބޮޑީ ރިކަވާ އޮޕަރޭޝަންއަށް ފިންލޭންޑުން ރާއްޖެ އައި ތިން ޑައިވަރުންބާކީ ތިބި ހަތަރު މީހުންގެ ހަށިގަނޑު ފެނިފައިވަނީ އިއްޔެ ފިންލޭންޑުގެ ތަޖުރިބާކާރު ތިން ޑައިވަރުންގެ ޓީމަކަށެވެ. އެ މީހުންގެ ހަށިގަނޑުތައް ފެނުނީ ހޮހަޅައިގެ އެންމެ އެތެރޭގައިވާ ތިންވަނަ ބައިގެ އެންމެ ފުނުންނެވެ. ކުރިން ވެސް ލަފާކުރެވުނު ގޮތަށް އެ ހަތަރު މީހުންގެ ހަށިގަނޑު ފެނުނީ ހޮހަޅައިގެ އެންމެ ބޮޑުބައި ކަމަށްވާ ތިންވަނަ ބައިގެ ވަރަށް އެތެރެއިންނެވެ. އަދި، އެ ހަތަރު މީހުން ފެނުނީ އެކަކު އަނެކަކާ ވަރަށް ގާތުންނެވެ. ވ. އަތޮޅު އަލިމަތާ ކައިރި އޮންނަ މި ހޮހަޅަ ބެހިފައިވަނީ ހަނި މަގުތަކަކުން ގުޅިފައިވާ ބޮޑު ތިން ބަޔަކަށެވެ. މީގެ ތެރެއިން ދެ ބައެއް ހުކުރު ދުވަހު ބަލައި ފާސްކުރި ނަމަވެސް، އޮކްސިޖަންއާއި ޑީކޮމްޕްރެޝަންގެ މައްސަލަތަކާ ހުރެ ފުރަތަމަ ކުރިއަށްގެންދިޔަ މީހުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތްވަނީ ވަކި ހިސާބަކުން މަޑުޖައްސާލަން ޖެހިފައެވެ. މި ހާދިސާގައި މަރުވި މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ޖެނޯވާ ޔުނިވާސިޓީގެ އެސޯސިއޭޓް ޕްރޮފެސާ މޮނިކާ މޮންޓެފަލްކޯނޭއާއި އޭނާގެ 22 އަހަރުގެ އަންހެން ދަރިފުޅު ޖޯޖިއާ ސޮމަކާލްއާއި މެރިން ބަޔޮލޮޖިސްޓް ފެޑެރީކޯ ގުއަލްޓިއޭރީގެ އިތުރުން ރިސާޗަރު މިއުރިއެލް އޮޑެނީނޯއެވެ. އުމުރުން 51 އަހަރުގެ މޮނިކާއަކީ 2004 ވަނަ އަހަރުގެ ސުނާމީ ކާރިސާގައި ރާއްޖޭގައި ހުރެ ސަލާމަތްވި މީހެކެވެ. މޮނިކާގެ ފިރިމީހާ ކާލޯ ސޮމަކާލް އިޓަލީގެ ނޫހަކަށް ދިން އިންޓަވިއުއެއްގައި ބުނި ގޮތުގައި، މޮނިކާ އާންމުކޮށް ޑައިވްކުރަން ދާއިރު ގޯޕްރޯ ކެމެރާއެއް ގެންދެއެވެ. "އެ ދުވަހު އޭނާގެ އަތުގައި ކެމެރާއެއް އޮތް ކަމެއް ނޭނގޭ. އެ ފެނިއްޖެ ނަމަ، އެ ތަނުގައި ހިނގީ ކޮން ކަމެއްކަން އަހަރެމެންނަށް އެނގިދާނެ،" ކާލޯ ބުންޏެވެ. https://www.sun.mv/222158 އޭނާ އިތުރަށް ބުނި ގޮތުގައި މޮނިކާއަކީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ މޮޅު ޑައިވަރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މީހެކެވެ. އަދި، އޭނާގެ ދަރިފުޅު ނުވަތަ އެހެން މީހެއްގެ ފުރާނަ ނުރައްކަލުގެ ތެރެއަށް ވައްޓާނުލާނެކަމުގެ ޔަގީންކަން އޭނާ ދިނެވެ. އަންނަ މަހު ޔުނިވާސިޓީން ގްރެޖުއޭޓްވާން ތައްޔާރުވަމުންދިޔަ ޖޯޖިއާއަށް އުފާވެރި ޕާޓީއެއް ބޭއްވުމަށް އެ އާއިލާއިން ދިޔައީ ތައްޔާރުވަމުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން، އުމުރުން 31 އަހަރުގެ ގުއަލްޓިއޭރީއަކީ ދާދި ފަހުން މެރިން ބަޔޮލޮޖީން ގްރެޖުއޭޓްވި މީހެކެވެ. އަދި، އުމުރުން 31 އަހަރުގެ އޮޑެނީނޯއަކީ ސައިންޓިފިކް ލިޔުންތައް ޝާއިއުކޮށްފައިވާ ތަޖުރިބާކާރު ޑައިވަރެކެވެ. މީހުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތުގައި ހަރަކާތްތެރިވީ ޑައިވާސް އެލާޓް ނެޓްވޯކް ޔޫރަޕް (ޑޭން)އިން ފޮނުވި ފިންލޭންޑުގެ ތަޖުރިބާކާރު ތިން ޑައިވަރުން ކަމަށްވާ ސާމީ ޕާކަރިނެން، ޖެނީ ވެސްޓާލަންޑް އަދި ޕެޓްރިކް ގްރޯންކްވިސްޓްއެވެ. މި ޓީމުން ބޭނުންކުރީ ކާބަން ޑައިއޮކްސައިޑް ފިލްޓަރުކޮށް، ނޭވާލާ ގޭސް ރީސައިކަލްކުރާ ޒަމާނީ "ކްލޯޒްޑް-ސަރކިޓް ރީބްރީދާ" ނިޒާމެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ގިނަ ވަގުތު އަޑީގައި މަޑުކުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބުނެވެ. މި މަސައްކަތުގައި އެމްއެންޑީއެފްގެ ކޯސްޓްގާޑުން ވެސް ބައިވެރިވިއެވެ. ނަމަވެސް، ހޮނިހިރު ދުވަހު ކުރިއަށްދިޔަ މީހުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތުގެ ތެރޭގައި އެމްއެންޑީއެފްގެ ޑައިވަރު ސާޖަންޓް މޭޖާ މުހައްމަދު މަހުދީ ވަނީ ޑީކޮމްޕްރެޝަން ސިކްނެސްގެ ސަބަބުން މަރުވެފައެވެ. ރައީސް އޮފީހުގެ ތަރުޖަމާނު މުހައްމަދު ހުސައިން ޝަރީފް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި މަރުން ދައްކުވައިދެނީ މި އޮޕަރޭޝަންގެ އުނދަގޫކަމާއި ނުރައްކާތެރިކަމެވެ. އެމްއެންޑީއެފްއިން އެކްސްގައި ކުރި ޕޯސްޓެއްގައި ބުނެފައިވަނީ، މަހުދީގެ ހިތްވަރާއި ގައުމަށް ކޮށްދިން ޚިދުމަތް އަބަދު ވެސް ހަނދާންކުރާނެ ކަމަށެވެ. މި ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ގިނަ ސުވާލުތަކެއް ވަނީ އުފެދިފައެވެ. ރާއްޖޭގެ ގަވާއިދުތައް ބުނާ ގޮތުން ރެކްރިއޭޝަނަލް ޑައިވިންއެއް ކުރެވޭނީ ގިނަވެގެން 98 ފޫޓު (30 މީޓަރު) އަޑިއަށެވެ. ނަމަވެސް، މި ގްރޫޕުން ވަނީ 165 ފޫޓަށްވުރެ ފުނަށް ގޮސްފައެވެ. މި ދަތުރު އިންތިޒާމުކުރި އިޓަލީގެ ޓުއާ އޮޕަރޭޓާ "އަލްބަޓްރޯސް ޓޮޕް ބޯޓް"ގެ ވަކީލު އޮރިއެޓާ ސްޓެލާ ބުނި ގޮތުގައި، އެ ގްރޫޕުން އެހާ ފުނަށް ދާން އުޅޭކަން އޮޕަރޭޓަރަށް އެނގިފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި، އެ ކަމަށް ހުއްދަ ދީފައި ވެސް ނުވާނެ ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ. މި ޑައިވަރުންނަކީ ތަޖުރިބާކާރުން ކަމަށްވިޔަސް، އެ މީހުން ބޭނުންކުރީ ފުން ހޮހަޅަތަކަށް ވަނުމަށް ބޭނުންކުރާ ޚާއްސަ އާލާތްތަކުގެ ބަދަލުގައި އާދައިގެ ޑައިވިން ގިޔަރު ކަމަށް ސްޓެލާ ފާހަގަކުރިއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ގަވާއިދުގައި ލާޒިމުކުރާ ލޯކަލް ގައިޑަކު ވެސް އެ މީހުންނާ އެކު ހޮހަޅައަށް ވަދެފައެއް ނުވެއެވެ. މި ގްރޫޕުން ދަތުރުކުރީ "އެމްވީ ޑޫކް އޮފް ޔޯކް" ނަމަކަށް ކިޔާ ލަގްޒަރީ ސަފާރީއެއްގައެވެ. އެ ފަތުރުވެރިން މަރުވާން ދިމާވި ސަބަބާ މެދު ތަޖުރިބާކާރުން ދަނީ ތަފާތު ނަޒަރިއްޔާތައް ފާޅުކުރަމުންނެވެ. އިޓަލީގެ ސޮސައިޓީ އޮފް އަންޑަވޯޓާ އެންޑް ހައިޕާބެރިކް މެޑިސިންގެ ރައީސް އަލްފޮންސޯ ބޮލޮގްނީނީ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، 50 މީޓަރު އަޑީގައި އޮކްސިޖަން ޓޮކްސިސިޓީގެ މައްސަލަ ދިމާވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. މިއީ ޓޭންކުގައި ހުންނަ ގޭސް މިކްސްޗާ ގޯސްވުމުގެ ސަބަބުން ވަކި ފުންމިނެއްގައި އޮކްސިޖަން ވިހަވުމެވެ. އަދި، އަނދިރި ހޮހަޅައެއްގެ ތެރޭގައި އެކަކަށް މައްސަލައެއް ދިމާވެގެން ހާސްވާ ހާލަތުގައި، ފެންގަނޑު ކިލަނބުވެ އެއްޗެހި ނުފެނުމުގެ ސަބަބުން މުޅި ގްރޫޕަށް ނުރައްކާވުމަކީ ވެސް ވެދާނެ ކަމެއް ކަމަށް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވެވިއެވެ. ފުލުހުން ދަނީ މޫސުން ގޯސްވުމުގެ ސަބަބުން ޑައިވަރުންނަށް މަންޒަރު ނުފެނި މަގުއޮޅުނީތޯ ނުވަތަ އެކަކު ތާށިވެގެން އޭނާ ސަލާމަތްކުރަން އުޅުމުގެ ތެރޭގައި ވައި ހުސްވީތޯ ބަލަމުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން، ހޮހަޅަތަކަށް ވަންނައިރު މަގު ނުއޮޅުމަށްޓަކައި ބޭނުންކުރާ ޚާއްސަ ރޯނެއް ކަމަށްވާ "އެރިއަޑްނީސް ތްރެޑް" މި ގްރޫޕުން ބޭނުންކުރިތޯ ތަހުގީގުކުރާ ފަރާތްތަކުން ދަނީ ބަލަމުންނެވެ. މި ފަދަ ހޮހަޅަތަކަށް ވަންނައިރު މިފަދަ ރޯނެއް ބޭނުންކުރުމަކީ މަޖުބޫރު ކަމެކެވެ. އިޓަލީގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރު އެންޓޯނިއޯ ތަޖާނީ ވިދާޅުވީ، މަރުވި މީހުންގެ ހަށިގަނޑުތައް ގައުމަށް ގެންދިއުމަށް ކުރަންޖެހޭ ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ކުރައްވާނެ ކަމަށެވެ. މިހާރު ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން ދަނީ މި ހާދިސާ ހިނގަން މެދުވެރިވި ސަބަބުތައް ދެނެގަތުމަށް ތަހުގީގު ކުރިއަށް ގެންދަމުންނެވެ. ހުއްދަ ދީފައިވާ މިންވަރަށްވުރެ ފުނަށް މި ޑައިވަރުން ދިޔައީ ކީއްވެގެންކަން ހޯދުމަށް ވަކި ތަހުގީގެއް ކުރާނެ ކަމަށް ސަރުކާރުން ވަނީ ބުނެފައެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ދުވަސްތަކުގައި، ހޮހަޅައިގެ ތެރެއިން ހަށިގަނޑުތައް ނެރުމުގެ މަސައްކަތް ފުރިހަމަކޮށް، އެ މީހުން ބޭނުންކުރި އާލާތްތަކާއި ކެމެރާ ފަދަ ތަކެތި ފެނޭތޯ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުން މަސައްކަތްކުރާނެއެވެ.