ރާއްޖެ އަނެއްކާ ވެސް ނިންމުންތަކެއް ނިންމަން ޖެހޭ އިންތިޚާބީ ދައުރަކަށް ތައްޔާރުވަމުން އަންނަ އިރު، ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ބޭއްވުނު ގިނަ ޕާޓީތަކެއް ހިމެނޭ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުން ވެރިކަމަށް ހޮވިވަޑައިގެންނެވި ރައީސް އަދި ސިޔާސީ ދާއިރާގައި ގަދަފަދަ ބަހުސްތަކެއް އުފައްދަވާ ޝަޚްޞިއްޔަތު ކަމަށްވާ މުޙައްމަދު ނަޝީދު އަނބުރާ ސިޔާސީ މަސްރަޙަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ވާހަކަތައް ދަނީ ހެލިފެލިވަމުންނެވެ.
ގިނަ ބަޔަކަށް އެމަނިކުފާނު އަނބުރާ ވަޑައިގަތުމަކީ ޑިމޮކްރެޓިކް އުސޫލުތައް އިޙްޔާކުރުމުގެ ރަމްޒެކެވެ. ނަމަވެސް އަނެއް ބަޔަކަށް އެއީ ކުރީގެ ބައިބައިވުންތަކާއި މައްސަލަތައް އަލުން އަނބުރައި އިޢާދަވެދާނެ ސަބަބެކެވެ. މައިގަނޑު ސުވާލަކީ ނަޝީދު މިހާރު ރައީސްކަމަށް ވަޑައިގެންފި ނަމަ، އެމަނިކުފާނުގެ ފުރަތަމަ ދައުރުގައިވީ ވަރަށްވުރެ ކާމިޔާބު ރައީސަކަށް ވެވަޑައިގެންނެވިނެތޯ އެވެ؟
ނަޝީދުގެ ވެރިކަން ފެށިގެން އައީ ފާހަގަކުރެވޭ ކާމިޔާބީތަކަކާއެކުގައެވެ. އެމަނިކުފާނު ވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ހަގީގީ ގިނަ ސިޔާސީ ޕާޓީތައް ހިމެނޭ ޑިމޮކްރަސީއެއް ޤާއިމުކުރައްވާފައެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގައި ރައްޔިތުންގެ މިނިވަންކަން އިތުރުވެ، މީޑިއާއަށް މިނިވަންކަން ލިބި، ކުރީގެ ސަރުކާރުތަކުގައި ހީ ވެސް ނުކުރެވޭ މިންވަރަކަށް ސިޔާސީ މާހައުލު ހުޅުވައިލެއްވި އެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ރައީސްކަމަކީ ރާއްޖޭ އަށް ތާރީޚީ ބަދަލުތަކެއް ގެނެސްދެއްވި ވެރިކަމެކެވެ. އަދި އެއީ އެމަނިކުފާނަށް ބައިނަލްއަޤްވާމީ މަޤުބޫލުކަން ލިބިވަޑައިގެންނެވި ކަމަކަށް ވެގެންދިޔައެވެ.
ނަމަވެސް، މި ހުރިހާ ކަމަކާ އެކުވެސް، އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަން ވެގެންދިޔައީ ރާއްޖޭގެ ތާރީޚްގައި އެންމެ ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިވި އެއް ސަރުކާރަށެވެ.
ނަޝީދުގެ ސަރުކާރުން ވަނީ އިޤުތިޞާދީ އިޞްލާޙުގެ ނަމުގައި، ދިރާގާއި މޯލްޑިވްސް ވޯޓާ އެންޑް ސްވަރޭޖް ކޮމްޕެނީ (އެމްޑަބްލިއުއެސްސީ) ގެ ދައުލަތުގެ ހިއްސާ ވިއްކަވާލައްވައިފަ ފައެވެ. މި ނިންމުންތަކަށް އަދިވެސް ދަނީ ބޮޑެތި ފާޑުކިޔުންތަކެއް އަމާޒުވަމުންނެވެ. ގިނަ ބަޔަކު ދެކެނީ އެއީ އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކަށް ރައްޔިތުންނަށް އޮންނަ ކޮންޓްރޯލް ކުޑަވުމަށް މަގުފަހިކުރުވި ކަމެއް ކަމަށެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ގިނަ ބަޔަކު މިއަ ދުވެސް ދެކޭ ގޮތުގައި މާލޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ވައިގެ ބަނދަރު ޖީއެމްއާރް އަށް ކުއްޔަށް ދޫކުރެވުނީ ޤައުމީ މަޞްލަޙަތަށް ގެއްލުން ވާނެ ފަދަ ކުޑަ އަގެއްގަ އެވެ. އަދި އެއީ ރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި އެންމެ ބޮޑަށް ޚިޔާލުތަފާތުވުން އުފެދިފައިވާ އެއް އިޤުތިޞާދީ މުޢާމަލާތެވެ. ބައެއް ފަރާތްތަކުން މި ނިންމުންތަކަކީ ދުރުވިސްނޭ ރަނގަޅު ނިންމުންތަކެއް ކަމަށް ދެކެމުންދާއިރު، އަނެއް ބަޔަކު ސިފަކުރަނީ އެއީ ފަރުވާކުޑަ، އަވަސް އަދި ހާމަކަން ކުޑަ ނިންމުންތަކެއްގެ ގޮތުގަ އެވެ.
ސިޔާސީ ގޮތުން ބަލާ އިރު، ނަޝީދުގެ ސަރުކާރަށްވެސް ދިވެހި ސިޔާސީ މަސްރަޙުގައި ހިނގާ އާދަތަކުން އެކަހެރި ވެވޭނެ ގޮތެއް ނުވިއެވެ. ޕާލިމެންޓުގެ އަޣުލަބިއްޔަތު ހޯއްދެވުމަށް، އެމަނިކުފާނު މަޖިލީސް މެންބަރުންނަށް ރިޝްވަތު ދިނުން ފަދަ ސިޔާސީ މުޢާމަލާތްތައް ހިންގެވި ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވެ އެވެ. މިފަދަ އަމަލުތައް ގިނަ ސަރުކާރުތަކެއްގައި އާންމުކޮށް ހިންގާފައިވީ ނަމަވެސް، މިފަދަ މުޢާމަލާތެއްގައި އެމަނިކުފާނުގެ ބައިވެރިވުމުގެ ސަބަބުން އިޞްލާޙީ ފިކުރާއި ސިޔާސީ ފައިދާއާ ދެމެދު އޮންނަން ޖެހޭ ރަތް ރޮނގު ހުރަސް ކުރެއްވި ކަމަށް ގިނަބަޔަކު ޤަބޫލު ކުރެ އެވެ.
ނަޝީދު ވަނީ މުޖުތަމަޢުގެ މުހިންމު ބައެއް ފަރާތްތަކާ ގުޅުން ބަދަހިކުރެއްވުމުގައި ގިނަ ދަތިތަކަކާ ކުރިމަތިލައްވާފަ އެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ކޮންޒަވަޓިވް ދީނީ ފިކުރުގެ ބައެއް ފަރާތްތަކާ އެމަނިކުފާނާ ދެމެދު ވަނީ ނުތަނަވަސްކަން އުފެދިފައެވެ. އެފަދަ ފަރާތްތަކުން ނަޝީދަކީ ދީނާ ދެކޮޅު ޝަޚްސިއްޔަތެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަ ކުރަމުން ދިޔައިރު، ސިޔާސީ ފަރާތްތަކުން އެކަން ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ފަސޭހަކަމާއެކު ބޭނުންކުރި އެވެ.
ނަމަވެސް، މީގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކަށް ވެފައިވަނީ ފުލުހުންނާއި ސިފައިންނާ ދެމެދު އޮތް ގުޅުން ބަލިކަށިވުމެވެ. ގިނަ އޮފިސަރުން ދެކުނީ އެމަނިކުފާނަކީ ސަލާމަތީ ޚިދުމަތްތަކަށް އިތުބާރުނުކުރައްވާ، އެމީހުންނާ ދެކޮޅު ހައްދަވާ، އަދި ޤާއިމުކުރެވިފައިވާ ކޮމާންޑް އޮނިގަނޑުތަކަށް ގޮންޖެއްސެވުމަށް ތައްޔާރުވެވަޑައިގެންފައިވާ ބޭފުޅެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ދެހާސް ބާރައިގައި އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަން ވެއްޓެން މެދުވެރިވި ސަބަބުތަކު ގެތެރޭގައި މި ނުތަނަވަސްކަން މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރިއެވެ.
ރިޔާސީ އިތުރު ދައުރަކަށް ހޮވިވަޑައިގެންފި ނަމަ، އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމާ ކުރިން ދެކޮޅުވެރިވި މިފަދަ މުއައްސަސާތަކާ އެކު އަލުން އިތުބާރު ބިނާކުރައްވަން ޖެހިވަޑައިގަންނަވާނެ އެވެ.
ވަގުތާއި ތަޖުރިބާގެ ސަބަބުން ވެރިންގެ ވިސްނުންފުޅު ބަދަލުވެ އެވެ. މިހާރުގެ ނަޝީދަކީ 2008 ގެ ސިޔާސީ އެކްޓިވިސްޓެއް ނޫނެވެ. ދުނިޔޭގެ މަސްރަޙުގައި ކުރެއްވި މަސައްކަތްތަކާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މޫސުމީ ބަދަލުތަކަށް ވަކާލާތުކުރެއްވުމާއި، ޚާއްޞަކޮށް އެފްރިކާގައި ކުރެއްވި ސިޔާސީ މަޝްވަރާ ދެއްވުމުގެ މަސައްކަތްތަކުގެ ސަބަބުން، އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމާ ބެހޭ ގޮތުންނާއި އިޤުތިޞާދީ މޮޑެލްތަކާއި މުއައްސަސާތަކުގެ ހަމަހަސްކަމާ ބެހޭ ފުން ތަޖުރިބާ ލިބިވަޑައިގެންފައި ވެއެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ވާހަކަ ދެއްކެވުމުގެ ރާގު މިހާރު ވަރަށް ބޮޑަށް ބަދަލުވެއްޖެ އެވެ.
އިސްތިރާޖީ ގޮތުން ވިސްނުން އިތުރަށް ތަރައްޤީވެ، ރާއްޖޭގެ މުއައްސަސާތަކުގެ ބަލިކަށިކަން މިހާރު އެމަނިކުފާނު ވަރަށް ފުންކޮށް ދެނެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެހެންކަމުން، މިހާރު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިކަން ކުރައްވަން އެންމެ ރަނގަޅު ބޭފުޅަކީ ނަޝީދު ކަމުގައި ވެދާނެ ހެއްޔެވެ؟ ހަމަ ސުވާލެކެވެ.
ބައެއް ޝަރުތުތަކާއެކު، މިކަން ހަމަ އެހެންވެދާނެކަމަށް ފެނެއެވެ. އެ މަނިކުފާނުގެ ޤާބިލުކަމާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢުގައި އެހެން އެއްވެސް ބޭފުޅަކަށް ނުލިބޭ ފަދަ މަޤުބޫލުކަމާއި، ތިމާވެއްޓާ ބެހޭ ގޮތުން ލިބިފައިވާ ފުން ތަޖުރިބާ ތަކާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެހެން އެއްވެސް ވެރިއަކަށް ދަޢުވާ ނުކުރެވޭފަދަ ޒަމާނީ ވެރިކަމުގެ ހަމަތައް އެމަނިކުފާނު ދެނެވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމާމެދު ޝައްކެއް ނުކުރެވެއެވެ. އެ މަނިކުފާނު އަލުން ވެރިކަމަށް ވަޑައިގަތުމަކީ ޑިމޮކްރެޓިކް ހަމަތައް އަލުން ދިރުވައި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިތުބާރު އަނބުރާ ހޯދައި، އަދި ދުނިޔޭގެ ބައިވެރިންނާ އެކު ރާއްޖެ އަލުން ގުޅުވާލެވިދާނެ ކަމެކެވެ.
ނަމަވެސް، އެމަނިކުފާނުގެ ފުރަތަމަ ރިޔާސަތު ބަލިކަށިކުރި ސަބަބުތައް އަދިވެސް ގޮންޖެހުންތަކެއްގެ ގޮތުގައި ފާޅުވާނެއެވެ. އެއީ އިޖުތިމާޢީ ބައިބައިވުންތަކާއި، ބައެއް ދީނީ ޢިލްމުވެރިންގެ ނުތަނަވަސްކަމާއި، ސަލާމަތީ ބާރުތަކާ ދެމެދު ތާރީޚީ ގޮތުން އޮތް ގުޅުމުގައި ހުރި ގޮންޖެހުންތަކެވެ. މި ދާއިރާތަކުން ކިތަންމެ ކުޑަ ގޯހެއް ހެދުނު ނަމަވެސް، އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަން އަނެއްކާ ވެސް ނުތަނަވަސް ކަމަކަށް ވެއްޓިގެން ހިނގައި ދާނެ އެވެ.
ދެހާސް އަށާވީހުގައި ނަޝީދު އަލުން ވެރިކަމަށް ވަޑައިގަންނަވާ ނަމަ، އެއީ ހަމައެކަނި ކުރީގެ ރައީސަކު އަލުން ވެރިކަމަށް ވަޑައިގަތުމެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެއީ، ދިވެހިންގެ ސިޔާސީ ހަމަޖެހުން ތަޖުރިބާކޮށް، މާޒީގެ ހަލަބޮލިކަން ގިރާކުރެވޭނެތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބެލުމުގެ އިމްތިހާނެކެވެ. ސުލްހަ މަސަލަސްކަމާއި، ޖަވާބުދާރީވުމާއި، ދިގު މުއްދަތުގެ މިސްރާބެއް ހޯދަމުންދާ ޤައުމަކަށް މިއީ ވަރަށް މުހިންމު އިމްތިހާނެކެވެ.
ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް ދިމާވެފައިވާ އެންމެ މުހިންމު ސުވާލަކީ، ރައީސް ނަޝީދުގެ ކުރީގެ ވެރިކަމުގެ ތަޖުރިބާ އާއި، އެ ދައުރުގައި ކުރިމަތިވި ގޮންޖެހުންތަކަށް ބިނާކޮށް އެމަނިކުފާނު ވަޒަންކުރުމަށްވުރެ، މިހާރު ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ އައު ތަޖުރިބާތަކާއެކު، އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގެ ހުނަރުތަކަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލުތައް އިތުރަށް ތަޖުރިބާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އެރުވުން ހެއްޔެވެ؟ މިފަދަ ނިންމުމަކުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޑިމޮކްރެޓިކް މާޒީއަށް އަލުން ދިރުމެއް ގެނެސްދިނުމަށް މަސައްކަތް ކުރެވޭނެތޯ، ނުވަތަ ޑިމޮކްރެޓިކް މުސްތަޤްބަލެއް ބިނާކޮށް، އާ މަގެއް ކަނޑައެޅޭނެތޯ މި ދެ ސުވާލުގެ ޖަވާބު ސާފުވެގެ ންދާނެ އެވެ.