ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދީ ޙާލަތު މިއަދު އޮތީ ވަރަށް ނާޒުކު ފައްތަރެއްގައެވެ. ސަރުކާރުން ބޭރުގެ ބޮޑެތި ދަރަނިތައް ދެއްކުމަށް އިސްކަންދީ، އެކަމުގައި ކާމިޔާބީތަކެއް ހޯދަމުންދާކަމަށް ބުނި ނަމަވެސް، ޤައުމުގެ އެތެރޭގެ މާލީ ފިއްތުންތައް ދަނީ ދުވަހުން ދުވަހަށް އިތުރުވަމުންނެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދީ ދެމެހެއްޓެނިވިކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭ ކަމެކެވެ.
2021 ވަނަ އަހަރު ދޫކުރި 500 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކް ދައްކައި ނިންމާލުމަކީ ޤައުމުގެ މާލީ ހަމަޖެހުމަށް އެޅުނު މުހިންމު ފިޔަވަޅެއް ކަމަށް ސަރުކާރުން ވަނީ ހާމަކޮށްފައެވެ. މި ފައިސާ ދެއްކުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ ސޮވެރިން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފަންޑާއި ބޭރު ފައިސާގެ އެހެނިހެން ވަޞީލަތްތަކެވެ. ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން ދެކޭގޮތުގައި މީގެ ސަބަބުން ދަރަނީގެ މިންވަރު ވަނީ މަދުވެފައެވެ. ނަމަވެސް، މި ފަންޑުތައް ހުސްވުމަކީ ކުރިމަތީގައި ހުރި އެހެން ދަރަނިތައް ދެއްކުމަށް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ.
ވޯލްޑް ބޭންކާއި އިޤްތިޞާދީ މާހިރުން ދަނީ ރާއްޖޭގެ މާލީ ޙާލަތާ މެދު ސީރިއަސް ކަންބޮޑުވުންތަކެއް ފާޅުކުރަމުންނެވެ. ރާއްޖެ އަދިވެސް އޮތީ ދަރަނި ނުދެއްކިދާނެ ކަމުގެ ”ހައި ރިސްކް“ ޤައުމުތަކުގެ ލިސްޓުގައެވެ. އަންދާޒާ ކުރެވޭ ގޮތުގައި 2026 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ދަޢުލަތަށް ލިބޭ ޢާމްދަނީގެ 70 އިންސައްތަ ހޭދަވާނީ ހަމައެކަނި ދަރަނި ދެއްކުމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކްރެޑިޓް ރޭޓިންގް އެޖެންސީތަކުން ރާއްޖެ ”ޖަންކް“ ސްޓޭޓަސްއަށް ދަށްކުރުމުގެ ސަބަބުން، ބޭރުގެ މާލީ ބާޒާރުތަކުން ހެޔޮ އަގުގައި ލޯނު ހޯދުމަށް ވަނީ ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެފައެވެ.
ބޭރުގެ ދަރަނި ދެއްކުމަށް ސަރުކާރުން އިސްކަންދޭއިރު، އެތެރޭގެ ޚަރަދުތައް ހަމަޖެއްސުމުގައި ވަނީ ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ. މޭ 2026 ގެ މުސާރަ ލަސްވެގެން ދިއުމަކީ ސިވިލް ސާވަންޓުންގެ މެދުގައި ބޮޑު ކަންބޮޑުވުމެއް އުފެދުނު ކަމެކެވެ. މިއީ ކުރީގެ ސަރުކާރުތަކުން ބަންދު ދުވަސްތަކުގެ ކުރިން މުސާރަ ދިނުމުގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ބަޔަކު ފާހަގަކުރެއެވެ. މިފަދަ ލަސްވުންތަކުގެ ސަބަބުން އާންމު ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރަށް ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ.
ސަރުކާރުން އަމިއްލަ ފަރާތްތަކަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސާ ދެއްކުން ލަސްކުރުމަކީ މުޅި އިޤްތިޞާދަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރާ ކަމެކެވެ. އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތަކުގެ ކޭޝްފްލޯ ހުއްޓި، ފައިދާ ދަށްވެ، ބައެއް ކުދި ވިޔަފާރިތައް ބަނގުރޫޓުވުމުގެ ބިރު ވަނީ ބޮޑުވެފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ވަޒީފާގެ ބާޒާރަށް ނޭދެވޭ އަސަރުކޮށް، މުޅި ޤައުމުގެ އުފެއްދުންތެރިކަން ދަށްވުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ.
ޚުލާޞާކޮށް ދަންނަވާނަމަ، ބޭރުގެ ދަރަނި ދެއްކުމުގައި ލިބުނު ކާމިޔާބީއަކީ ހަމައެކަނި ވަގުތީ އުފަލެކެވެ. ރާއްޖެ ”ޑެފޯލްޓް ޓްރެޕް“ އަކުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި އެތެރޭގެ ޚަރަދުތައް ކުޑަކޮށް، ޙަޤީޤީ އިޞްލާޙީ ބަދަލުތަކެއް ގެންނަން ޖެހެއެވެ. ޤައުމުގެ މާލީ މުސްތަޤުބަލު އޮތީ ހަމައެކަނި ދަރަނި ދެއްކުމަކު ނޫނެވެ. އެއީ ރައްޔިތުންގެ މާލީ ރައްކާތެރިކަމާއި، ވިޔަފާރިތަކުގެ ދެމެހެއްޓެނިވިކަން ކަށަވަރުކޮށްދީގެންނެވެ.