ދުނިޔޭގެ އެކި ގައުމުތަކަށް ޗުއްޓީ ނުވަތަ މަސައްކަތާއި ގުޅޭ ދަތުރު ތަކުގައި ދެވުމުގެ ފުރުސަތު މީގެ ކުރިން ލިބިފައި ވީ ނަމަވެސް ޢުމްރާގެ އަޅުކަމަށް ސައުދިޢަރަބިޔާ އަށް ދިއުން އަބަދުވެސް އޮތީ ހިތުގައި އޮންނަ އުއްމީދެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ކޮންމެވެސް ދުވަހަކުން ދިއުމަށް ފަސްކުރެވިފައެވެ. އެހެނަސް 2026 ވަނަ އަހަރު ވެގެން ދިޔައީ އެ ހުވަފެން ޙަގީގަތަކަށް ވެގެން ދިޔަ އުފާވެރި އަހަރެއްގެ ފެށުން ކަމަށެވެ. ދަތުރަށް ތައްޔާރުވަމުން ދިޔަ އިރު ޤަބޫލުކުރެވުނީ ކިތަންމެ ގިނަ ތަންތަނަށް ދަތުރު ކުރެވުނު ކަމުގައި ވިޔަސް މައްކާގެ މުޤައްދަސް ބިމަށް ދެވޭނީ الله ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ދަޢުވަތު ލިބި އެ ބިމަށް ޒިޔާރަތް ކުރެވޭ މީހުންގެ ލިސްޓުގައި ލިޔެވުމުން ކަމަށް މީހުން ބުނާ ވާހަކައަކީ ކިހާ ތެދުވާހަކައެއް ކަމެވެ!
ދަތުރުގައި ޢާއިލާގެ ގިނަ މެމްބަރުންތަކެއް ވެސް ބައިވެރިވާތީއާއި އެކު ޢުމްރާގެ އަޅުކަމަށް ދިއުމަށް އެންމެންނަށް އެންމެ ކަމުދިޔައީ އަލްފަޖްރު ގުރޫޕެވެ. ސަބަބަކީ މީގެ އެއް އަހަރު ކުރިން ޢާއިލާގެ މެމްބަރަކު އެ ގުރޫޕުން ކުރި ޢުމްރާ ދަތުރުގެ ކަންތައްތައް ދިޔަ ފަސޭހަ ކަމާއި ލިބުނު ހިތްހަމަޖެހުމުގެ ސަބަބުން އެކަމަށް އެންމެނަށް ގަބޫލު ވެވުމުންނެވެ. ޙަޤީޤަތަކީ ވެސް އެއީއެވެ.
ދަތުރަށް ފައިސާ ދައްކާ ނިމުމާއެކު ދަތުރަށްޓަކައި ހަދާފައިވާ ގުރޫޕަށް އެންމެން އެޑްކޮށް މައުލޫމާތު ހިއްސާކުރަން ފެށުނެވެ. އަޅުގަނޑަކީ މީގެ ކުރިން ތަފާތު ޑެލިގޭޝަންތައް ގޮވައިގެން ބޭރު ގައުމުތަކަށް ދަތުރު ކޮށްފައިވާ މީހަކަށް ވުމާއެކު މި ފަދަ ދަތުރެއް އިންތިޒާމުކޮށް މައްސަލަތައް ފެންމަތިނުވާނެހެން ކަންކަން ރޭވުމުގައި ދިމާވާނެ ހުރިހާ ތަކުލީފުތަކެއް އިޙްސާސް ކުރެވުނެވެ. ދަތުރަށް ފުރުމުގެ ކުރިން ވެސް އަލްފަޖްރު ގުރޫޕުގެ ޒުވާން މެނޭޖިންގ ޓީމުގެ މަސައްކަތް ހާދަހާވާ ފުރިހަމައޭ ހިތަށް އެރިއެވެ. އެކި އުމުރުގެ އެކިފަންތީގެ ގިނަ މީހުންތަކެއް ގޮވައިގެން އަދި ޚާއްޞަކޮށް މިފަދަ މާތް އަޅުކަމާއި ގުޅޭ ދަތުރަކަށް ތައްޔާރުވުމުގައި ދުރާލާ ކަންކަން ރާވައި ފުރުމުގެ ކުރިން ކުރަން ޖެހޭ ހުރިހާ ކަމަކާއި ބެހޭ މައުލޫމާތު އެންމެންނަށް ފަސޭހައިން އެނގޭނެ ގޮތަށް ރާވަމުން ދިޔަގޮތް ވަރަށް ކަމުދިޔައެވެ!
މިއަހަރު އާއަހަރު ގެ ފުރަތަމަ ދުވަސް ވެގެން ދިޔައީ އަޅުގަނޑަށް ވަރަށް ޚާއްސަ ދުވަހަކަށެވެ. އެހެން އަހަރުތަކުގެ އާއަހަރުގެ ފުރަތަމަ ދުވަސް “ނިއު ޔިއަރ” ފާހަގަ ކުރުމަށް ތަފާތު ހަރަކާތްތައް ބޭއްވި ނަމަވެސް މިއަހަރުގެ ފުރަތަމަ ދުވަސް ވެގެންދިޔައީ އެ ދަތުރަކަށް އަޅުގަނޑުމެން ތައްޔާރުވެ ފުރުމަށްޓަކައި ވާން ޖެހޭ އެންމެ ފަހުގެ ތައްޔާރީ ތަކާއި ބެހޭ މައުލޫމާތު ދިނުމަށް ގުރޫޕުން ބޭއްވި ޖަލްސާގެ ދުވަހަށެވެ. އެތަނުން އިސްލާމިކް ޔުނިވަރސިޓީގެ އަޅުގަނޑުގެ މަގުބޫލް އުސްތާޛަކާއި ދިމާވެ އުސްތާޛުވެސް ދަތުރުގައި ބައިވެރިވެލައްވަވާކަން އެނގުމުން އަދި ވަކިން ބޮޑަށް އުފާވިއެވެ. މީގެ އިތުރުން ވެސް ޢިލްމީ ޤާބިލް ޝެއިޚުން ދަތުރުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގަންނަވާކަން އެނގުމުން ވަރަށް ބޮޑަށް ހިތްހަމަޖެހުން ލިބިގެން ދިޔައެވެ.
ބޭނުންވާނެ ހުރިހާ މައުލޫމާތަކާއި އެކު ފުރިހަމަ ޓީމެއްގެ ބެލެނިވެރިކަމުގެ ދަށުން ދަތުރަށް އަޅުގަނޑުމެން ފެށީ ޖަނަވަރީ މަހުގެ 3 ވަނަ ދުވަހުގައެވެ. ހިތްހަމަ ޖެހުމާއި އެކު އުފަލުގައެވެ. ޢިލްމީ ޝައިޚުންތަކެއްގެ ފުރިހަމަ ދަރުސް އަބަދުވެސް އަޑުއިވިއިވި ނަފްސަށް ހިތްހަމަޖެހުން ލިބިގެން ކުރެވުނު ފުރަތަމަ ތަޖުރިބާއަށް މި ދަތުރުވެގެން ދިޔައެވެ.
ފްލައިޓުން ފުރައިގެން މައްކާގެ މާތް ބިމާ ހަމައަށް ދެވެންދެން ވެސް އޮތީ މުޅިން ވެސް އަޅުކަމާއި ބެހޭ ފިލާވަޅުތަކެވެ. އަލަށް އުމްރާ ދަތުރަކަށް ދާ މީހަކަށް އެއްވެސް އޮޅުމެއް ނެތި އެ އަޅުކަން ކުރެވޭނެ މިންވަރަށް ހުރިހާ އެއްޗެއް އޮޅުން ފިލައިގެން ދިޔައެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް އެކަނި ދަތުރުކުރަމުން ދިޔަ ޢުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ގުރޫޕްގެ އިސްވެރިންގެ ފަރާތުން ލޯތްބާއި އެކު އެހީތެރިކަމާއި އަޅާލުން ދެއްވަމުން ދިޔަތަން ފެނި އެކަމަށްޓަކައި ޒުވާން މެނޭޖްމަންޓްގެ މަސައްކަތަށް ތައުރީފް ކުރެވުނެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ ފުރަތަމަ ޢުމްރާގެ އަޅުކަން ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ ޝެއިޚްއާއެކު އަދި އަލްފަޖުރު ގުރޫޕްގެ މެނޭޖްމަންޓް ޓީމާވެސް އެކުގައެވެ. މުޅިން އަލަށް ދާ ބަޔަކަށް ޙަރަމްގެ ތެރެއިން ފަސޭހަކަމާއެކު ހަރަކާތްތެރިވެވޭނެ ގޮތާއި އަދި ހަމަ އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ޢުމްރާގެ މަތިވެރި އަޅުކަމުގައި އަދާކުރަންޖެހޭ ބައިތައް ދަސްކޮށްދެއްވަވާ ޓީމް ލީޑްކުރައްވަވައި ޝެއިޚް ނަންގަވައިދެއްވެވި ފިލާވަޅު ފުރިހަމަވެފައި ހިތަށް ހަމަޖެހުން ލިބި އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި އަޅުކަން އަދާކުރެވުނު ކަމުގެ ހިތްހަމަޖެހުން ލިބިގެން ދިޔައެވެ. އޭގެ ފަހުން ކުރި ހުރިހާ ޢުމްރާގެ އަޅުކަމެއް އަޅުގަނޑުމެން އަދާކުރީ ޝެއިޚް ދެއްވެވި ފިލާވަޅުތަކާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން އަމިއްލަ އަށެވެ. އެއީވެސް ހިތަށް އުފާވެރިކަން ލިބިގެންދިޔަ ކަމަކަށް ވިއެވެ.
މައްކާގައި އަޅުގަނޑުމެން ތިބުމަށް ގުރޫޕުން ހަމަޖެއްސި ހޮޓަލުން މަސްޖިދުލް ޙަރަމަށް ހިނގާލާފައި ދިހަވަރަކަށް މިނެޓްތެރޭގައި ދެވޭގޮތް ވުން އެއީ ދަތުރުގައި ލިބިގެން ދިޔަ ވަރަށް ބޮޑު ލުއިފަސޭހަކަ ކަމެއް ކަމަށް ވެގެން ދިޔައެވެ. ގުރޫޕުގައި ތިބި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންވެސް ހަމަ އަމިއްލަ އަށް ހިނގާލާފައި ހުރިހާ ނަމާދަކަށް އެކަނި ހަރަމަށް ދާތަން ވެސް ފެންނަމުން ދިޔައެވެ. ބައެއްފަހަރު ލިބޭ ހުސްވަގުތުގައި ދަތުރާއި އަދި ކުރެވޭ އަޅުކަމާއި ބެހޭގޮތުން އެމީހުންނާއި ސުވާލުވެސް ކޮށްލަމެވެ. އެންމެންގެ ޖަވާބަކަށް ވެސް ވީ ހަމަ ހުރިހާކަމެއް ފުރިހަމަ ކަމަށާއި ކަންތައްތައް ދާ ގޮތާއި މެދު ހިތްހަމަ ޖެހޭ ކަމަށެވެ. އަދި ތިބޭ ހޮޓަލް ހަރަމާއި ކައިރީގައި ހުރުމުން އެހެން މީހެއްގެ އެހީތެރިކަމާއި ނުލައި އެކަނިވެސް ހަރަމަށް ގޮސް އައިސް ހެދޭކަމީ ވަރަށް ހިތްހަމަ ޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށެވެ. ގުރޫޕުން އަބަދުވެސް ހިތްވަރު ދެއްވަވަމުން ގެންދެވީ ހުރިހާ ނަމާދެއް ޙަރަމްގައި ކުރެވޭތޯ ގަދަ އަޅައި މަސައްކަތް ކުރުމަށް ކަމުން އެންމެންވެސް އެ ގޮތަށް ޢަމަލު ކޮށް ވީހާވެސް ގިނައިން ސަވާބާއި ދަރުމައާއި ފުއްސެވުން ލިބޭތޯ މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔައެވެ.
މައްކާގައި ތިބި ދުވަސް ތަކުގައި މާތްވެގެންވާ މަސްޖިދުލް ޙަރަމްގައި ކުރެވޭ އަޅުކަންތަކާއި އެކު އިސްލާމީ ތާރީޚާއި ގުޅުން ހުރި މުޤައްދަސް ހުރިހާ ތަނަކަށްހެން ޒިޔާރަތް ކުރުމަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފުރުސަތު ލިބިގެން ދިޔައެވެ. މި ދަތުރުތަކުގައި އަޅުގަނޑަށް އެންމެ ފާހަގަ ކުރެވުނީ ދަތުރަށް ފެށުމުގެ ކުރިން އުސްތާޛުން ދެއްވަވާ އަގުހުރި ނަސޭޙަތްތަކެވެ. މި ޒިޔާރަތްތަކަކީ ވެސް އަޅުކަމުގެ ބައެއް ކަމަށާއި ދަތުރަށް ފުރުމުގެ ކުރިން އެކަމަށް ނިޔަތްގަނެ ކޮންމެ ޒިޔާރަތަކުން ވެސް އާ ފިލާވަޅުތަކެއް ލިބިގަނެ އީމާންކަން ވަރުގަދަ ކުރެވޭތޯ މަސައްކަތް ކުރުމަށް ކިޔައިދެއްވައެވެ. އަދި ކޮންމެ ތަނަކަށް ޒިޔާރަތް ކުރުމުގެ ކުރިން އެ ތަނަކާއި ބެހޭ އިލްމީ ދިރާސާތަކުގެ އަލީގައި މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދީ ނަފުސަށް ދިރުން ލިބޭފަދަ އެތައް ގިނަ ދަރުސްތަކެއް ދެއްވަވައެވެ. އެހެންކަމުން ތަންތަނަށް ދިއުމަށް ބަހުގައި ހޭދަކުރެވޭ ވަގުތުތައް ވެގެން ދިޔައީ އިސްލާމީ މަދުރަސާއެއްގައި ޢިލްމީ ދަރުސްތަކެއް ލިބިގަންނަމުން ކުރެވުނު ހަނދާން ނުނެތޭފަދަ ބޭނުންތެރި ވަގުތުތަކަށެވެ. އެ ފިލާވަޅުތަކާއެކު الله ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއާއި ރަސޫލާ (ޞ) އަށް އަށްޓަކައި ހިތުގައި އިތުރަށް ލޯބި އުފެދި އެކަލާނގެ ރުހުން ހޯދުމަށް ގަދަ އަޅައި މަސައްކަތް ކުރުމުގެ އަޒުމު ވަރުގަދަވެގެން ދިޔައެވެ. އަދި މީގެ ކޮންމެ ދަތުރަކަށް ފަހު މީޤާތާ ހަމަކޮށް ޢުމްރާއަށް ނިޔަތްގަނެ އިތުރު ޢުމްރާކުރުމަށް ބޭނުންވާނެ ހުރިހާ ބަޔަކަށް އެ ފުރުސަތު ހޯދައި ދެވޭތޯ ގުރޫޕުން މަސައްކަތް ކުރެއްވިއެވެ. ބައެއް މީހުން 3 އުމްރާ ކުރި އިރު އަނެއްބައި މީހުން 4 ޢުމްރާ ވެސް ކުރިއެވެ.
މައްކާގައި 9 ދުވަސް ހޭދަކުރުމަށް ފަހު މަދީނާއަށް އަޅުގަނޑުމެން ދަތުރު ކުރީ ޖެނުއަރީ މަހުގެ 12 ވަނަ ދުވަހުގައެވެ. ގާތްގަނޑަކަށް 6 ގަޑިއިރުގެ ދަތުރަކަށް ފަހު މަދީނާއަށް ދެވުމުން ކުރެވުނީ ތަފާތު އުފާވެރި އިޙްސާސް ތަކެކެވެ. މަދީނާއަށް ދިޔައިރު ގިނަ ބަޔަކަށް ރޯގާގެ އަސަރުކޮށް ބަލިހާލަތުގައި ތިބި ނަމަވެސް އެންމެން އަވަސް ވެގަތީ މަސްޖިދުއްނަބަވީ އަށް ގޮސް އެރޭގެ ޢިޝާ ނަމާދު ޖަމާއަތުގައި ކުރެވޭތޯ ބެލުމަށެވެ. މިފަހަރުވެސް އެންމެ ފަސޭހަވެގެން ދިޔައީ މަސްޖިދުއް ނަބަވީ އާއި ދާދި ކައިރީގައި ހުރި ހޮޓަލެއްގައި ތިބުމުގެ އިންތިޒާމު ހަމަޖައްސާފައި ހުރުމުންނެވެ. އެންމެ 3 މިނެޓުން ހިނގާލާފައި މިސްކިތަށް ދެވޭގޮތް ވިއެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް އެންމެ ބޮޑު އުފަލަކަށް ވެގެން ދިޔައީ ލޮބުވެތި ރަސޫލާ (ޞ) ގެ މަޤްބަރާއާއި ދާދި ގާތުގައި ދުވަސްކޮޅަކަށް ނަމަވެސް ތިބެވޭނެ ގޮތް ވުމުންނެވެ. އެއީ އެތަނަށް ދެވުމުން ނޫނީ ބަޔާން ކުރަން އުނދަގޫވާފަދަ ތަފާތު އިޙްސާސްތަކެއް ކުރުވި އުފާވެރި ދުވަސްތަކެކެވެ!
މަދީނާގައި ހޭދަކުރި 4 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ގުރޫޕުގެ ހުރިހާ މެމްބަރުންނަށް ރައުޟާ އަށް ޒިޔާރަތްކޮށް އެތަނުގައި ނަމާދުކުރުމުގެ ފުރުސަތު އަލްފަޖްރު ގުރޫޕުން ހޯއްދަވައި ދެއްވެވިއެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ޤުބާ މިސްކިތަށް ޒިޔާރަތް ކޮށް އެ މިސްކިތުގައި ނަމާދުކޮށްލުމުގެ ފުރުސަތުވެސް ގުރޫޕުން ފަހިކޮށްދެއްވެވިއެވެ. ގެއިން ވުޟޫކޮށްގެން ޤުބާ މިސްކިތަށްގޮސް އެ މިސްކިތުގައި ނަމާދެއް ކޮށްފިނަމަ ޢުމްރާއެއްގެ ސަވާބު ލިބޭނެކަމަށް ޙަދީޘުން ރިވާވާކަމަށް ޝައިޚުން މަޢުލޫމާތު ދެއްވަވާފައިވުމުން މި ފުރުސަތުގެ ބޭނުން ހިފުމަށް އެންމެން ބޭނުންވެ ޝައުޤުވެރިކަމާއެކު އެ ދަތުރުގައި ބައިވެރިވިއެވެ. މީގެ އިތުރުން މަދީނާގައި ތިބި އިސްލާމީ ތާރީޚުގެ މުހިއްމު ވާހަކަތައް ކިޔައިދޭ ހުރިހައި ތަނަކަށް ޒިޔާރަތްކޮށް އެ ތަންތަނާއި ބެހޭ ފުރިހަމަ މައުލޫމާތު ވެސް މި ދަތުރުގައި ލިބިގެން ދިޔައެވެ.
މި ދަތުރަކީ އަޅުގަނޑަށް މިހާ ހިސާބަށް ކުރެވުނު އެންމެ އުފާވެރި އަދި އެ ދަތުރަކުން ގިނަ ފިލާވަޅުތަކެއް ދަސްވެގެން ދިޔަ ޙަޔާތަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެނެސްދިން ދަތުރެކެވެ. ނޭނގޭ އެތައް ކަމެއް މި ދަތުރުން ދަސްވެގެން ގޮސްފިއެވެ! އަލްފަޖްރު ގުރޫޕުގެ ޒުވާން ޓީމުން اللهގެ ލޯތްބާއި ރުހުން އެދިގެން ކުރެއްވެވި ހިތްމަތާއި ބުރަ މަސައްކަތަށް ފަށްފަށުން ޝުކުރު ދަންނަވަމެވެ. ދެއްވެވި އަގުނުކުރެވޭފަދަ ދީނީ ދަރުސްތަކަށާއި އެންމެންނަށް ދެއްވެވި ލޯތްބާއި ބެހެއްޓެވި ގާތްކަން އަބަދުވެސް ހަނދާނުގައި ހުންނާނެއެވެ. ދަތުރު ނިމިގެން އެނބުރި ގައުމަށް ފުރައިގެން އައީ ކުރެވުނު ޢުމްރާ ތަކާއި ، ދުޢާތަކާއި އަޅުކަންތައް ޤަބޫލުވެގެންދިޔަ ކަމުގެ އުފާވެރިކަމުގެ އިޙްސާސާއެކުގައެވެ! މައްކާއާއި މަދީނާ ދޫކޮށް އެނބުރި އަންނަން ޖެހުނީ އެ ދެތަނަށް އިންތިހާއަށް ލޯބި ޖެހި އެ ބިމާއި ވަކިވާން ޖެހޭތީ ކަރުނަ އަޅަމުންނެވެ! އަދި އެއްފަހަރު ނަމަވެސް އެ ބިމަށް ދެވުމަށް އެދި ދުޢާކުރަމުންނެވެ!
އަލްފަޖްރު ގުރޫޕަށް އަދަށްވުރެ ފަހި މާދަމައެއް މިންވަރުކުރެއްވުން އެދި ދުޢާކުރަމެވެ! ތިޔަ ބޭފުޅުންގެ މަސައްކަތުގައި الله ތަޢާލާ ބަރަކާތް ލައްވަވާށިއެވެ! އަބަދުވެސް އެދެނީ ކުރިއެރުމާއި ބާއްޖަވެރިކަމަށެވެ! الله ތަޢާލާ އަލްފަޖްރު ގުރޫޕްގެ މަސައްކަތަށް ސާބިތުކަން ދެއްވަވައި ހެޔޮ ތައުފީޤު ދެއްވާށިއެވެ!