﷽ "އެންމެ ފަސޭހައިން ތިބާގެ އަތުން ގެއްލިގެންދާން އަގުހުރި އެއްޗަކީ ވަގުތެވެ. ވަގުތުގެ ބޭނުން އެންމެ ހެޔޮގޮތުގައި ނުހިފަންޏާ ފަހުން ހިތާމަުރަން ޖެހިދާނެއެވެ." *** ބޯ ގަސްތަކުން ހިޔާ އެޅިފައިވާ ސަލާހުއްދީންގެ "ލޭކްވިއު" ފެންނަނީ ތަންކޮޅެއް އާސާރީ ދުވަސްވެފައިވާ ތަނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ހުދުކުލައިގެ ފާރުތައް ކޮންމެެވެސް ވަރަކަށް ރީދޫކުލައެއް އަރާފައިވަނީ ދުވަސްވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. ތިރިކޮށް ހަދާފައިވާ ދަގަނޑު ގޭޓު ހުޅުވައިލާއިރުވެސް ދަބަރުޖަހާފައިވާފަަދަ އަޑެއް ކިޔައިލައެވެ. ނަމަވެސް ގޭގެ މަރާމާތަށް އިސްކަންދޭން އެކަކުވެސް މަސައްކަތެއްނުކުރެއެވެ. މަގުމަތީގެ ނުރައްކާތެރި އެކްސިޑެންޓަކަށްފަހު ފުރޮޅުލީ ގޮނޑިއެއްގައި އިންނަން ޖެހުމުން ސަލާހުއްދީން ވަޒީފާއާއި ދުރުހެލިވާން މަޖުބޫރުވީއެވެ. ލޭކްވިއު އިންޓަނޭޝަނަލް ހޮސްޕިޓަލުގެ ސީއީއޯ ގެ މަގާމަށް ދޮށީ ދަރިފުޅު އަޔާޝް އައުމުން ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ހަމަޖެހުމެއް ހިތަށް ލިބުނެވެ. އަޔާޝް އަކީ ގާބިލު ޒުވާނެކެވެ. އޭނަގެ މޭސްތިރިކަމުގެ ދަށުގައި އެ ހޮސްޕިޓަލްގެ ކުރިމަގު އުޖާލާވާނެކަމަށް އޭނަ އުއްމީދުކުރިއެވެ. އެފަދަ ނަސީބެއް ދެއްވުމަށް އެދި ﷲތަައާލާއަށް ދުޢާކުރާތާ ކިތަންމެ ދުވަހެކެވެ. އަޔާޝް އަށްވުރެ ހަނގަށް ހުންނަ މިނާހް މެޑިސިން ހަދައިގެން ހޮސްޕިޓަލާއި ގުޅުނީ ދާދިފަހުންނެވެ. މަޣުރިބަށްފަހަށް ގޭތެރެއަށް ވެރިވެފައިވާ ހިމޭންކަމާއި ފަޅުކަން އިތުރުވިއެވެ. މިނާހް ބޯންހުރި ކޮފީތަށި ކުޑަދޮރުގެ ސީޓްމަތީގައި ހުރިއިރު އެތަނުގައި އޮތީ އަލްޣަޒާލީގެ "ދަ ބިގިނިންއޮފް ގައިޑެންސް" ކިޔާ ފޮތެކެވެ. ކިޔަވައިގެން އައުމަށްފަހު ކުރިމަތިން ފެންނަ ބަލިމީހުންނާއި ވަކިވެގެންދާ މީހުންނާއިހެދި މަރުމަތިން ހަދާންވެ އޭނަ ދީން އުނގެންފެށީއެވެ. ކިޔެވުމާއި ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތު ހުންނަގޮތުން އަޅުކަމަށް ވަގުތު ނުދެވުނަސް ދުވާލު އެއް އިރު ނަމަވެސް ނަމާދުކުރަން އޭނަ މަސައްކަތްކުރެއެވެ. މިނާހު ކުޑަދޮރު ހުޅުވައިލުމުން ވައިރޯޅިއަކަށްފަހު ވައިރޯޅިއެއް ހުރަހެއްނެތި އޭނަގެ ހަށިގަނޑުގައި ބީހެންފެށިއެވެ. "ޔޯ ސޯލް އިޒް ހޯމްސިކް..އިޓް ވޯންޓްސްޓު ރިޓާން ޓު ﷲ...."އޭނަގެ ކަންފަތަށް އިވެމުން ދިޔައީ ޝޭޚު އަބުދުލްހަކީމް މުރާދުގެ މަޑުމައިތިރިއަޑެވެ. އެ ދަރުސްތަކުން އަދި އަސަރުތަކެއް ނުކުރިޔަސް އެދައްކަނީ ރަގަޅު ވާހަކަތަކެއް ބާވައޭ ހިތަށް އެރިއެވެ. އަޔާޝްގެ ކާރު ޑްރައިވްވޭއިން ވަންތަން ފެނުމުން އޭނަ ދޮރު ލައްޕާލިއެވެ. ޓީޝާޓެއް ބޮލަށް މަހައިލުމަށްފަހު ތިރިއަށްދާން ފެށީ އެންމެފަހުގެ އަޕްޑޭޓްތައް ލިބޭނެކަން ޔަގީންވާތީއެވެ. އޭނަ ސިޑިން ފައިބައިގެން އައިއިރު ދޮންމަންމަ ތަގުވާ ބަދިގެއާއި ދިމާލަށް ގޮސް ނިވާވިތަން ފެނުނެވެ. އާސީންއަށް އެންމެ ދެމަހުގައި މަންމަ ނިޔާވުމުން ބައްޕަ އެކުދިންނަށް ދޮންމަންމައަކު ހޯދަދިނެވެ. މިނާހުއަށް މަންމަނެތުމުގެ އުނިކަން ސީދާ ދެނެގަންނަން ނޭގުނީ އޭނަގެ އުމުރުން ދެ އަހަރުކަމުންނެވެ. ނަމަވެސް އޭރު އަޔާޝް އަށް ހަތް އަހަރެވެ. އަޔާޝް މަންމައާއި ދޯޅުކަމުން އޭނައަށް މަންމަގެ ވަކިވުން ތަހައްމަލެއް ނުކުރެވުނެވެ. މަންމައާއިހެދި އޭނަ ވީވަރުން އާއިލާގެ އެންމެނަށް ޝޮކެއް ލިބި ފުން އަސަރުކުރުވިއެވެ. އެފަހުން އޭނަގެ ހިނިތުންވުންތައްވެސް އޭނައާއި ވަކިވިއެވެ. އަޔާޝް މިއަދާއި ހަމަޔަށްވެސް އޭނަގެ ދޮންމަންމަދެކެ ނަފްރަތުކުރެއެވެ. އޭނަގެ މަންމަގެ ޖާގައަށް އެހެން އަންހެނަކު އައިސްގެން ވާނެކަމަށް އޭނަ ގަބޫލެއްނުކުރެއެވެ. އާސީންވެސް ތަގުވާއާއި ދުރުން އުޅެން މަސައްކަތްކުރެއެވެ. ދޮންބެގެ ނުފޫޒާއިހެދިއެވެ. "ޢައްސަލަމް އަލައިކުމް އަޔާ....." ތަގުވާ ހިނިތުންވެލިއެވެ. "މްމމް........."އަޔާޝް ފޫހިގޮތަކަށް އެއްޗެއް ބުނެލީ ދޮންމަންމަގެ މޫނަށް ބަލައިލުމެއްނެތި އެވެ. އެއާއެކު އޭނަގެ ނަޒަރު ބައްޕައާއި ދިމާވިއެވެ. "ސަލާމުގެ ޖަވާބު ދިނުމަކީ ވާޖިބެއްކަން އަޔާޝްއަށްް ނޭގޭތީ ހިތާމަކުރަން....." ބައްޕަ ކުރާނެކަމެއްނެތް ބެލުމަކުން އޭނަގެ މޫނަށް ބަލައިލިއެވެ."މަޣުރިބް ނަމާދުކުރިންތަ؟" "މުޅި ދުވާލު ބައްދަލުވުންތަކުގައި އުޅުނީ.......ވަރަށް މުހިއްމު ބޮޑެތި ނިންމުންތަކުގައި......" އަޔާޝްގެ ލޮލުން ފެނުނީ ނުރުހުމެވެ. ގެއަށް ވަންނައިރަށް ބައްޕަ ކޮންމެވެސް ދީނީ ދަރުސެއް ފަށާނެއެވެ. ޝަކުވާއާއި ދަރުހެވެ. އުޅެންވީގޮތް ތަކުރާރުކޮށް ހަނދާންކޮށްދެން އޭނައަކީ ތަންދޮރު ނުފިލާކުޑަ ކުއްޖެއް ނޫނެވެ. ދޮންމަންމަގެ ވާހަކައިން އޭނައަށް އަޑުއިވެނީ ޖެއްސުމާއި ދިމާކުރުމެވެ. އޭނަ ނުފެނިގެން ދިމާކުރަންވެގެން "ޑައިލޮގެއް" ޖައްސަންވެގެން ތައްޔާރަށެވެ. "ހުރިހާކަމަކަށްވުރެ ނަމާދު މުހިއްމު......" "ބަންގީގައި އެ ކިޔަނީ حيَّ عَلَى الصَّلَاة، حيَّ عَلَى الفَلَاح. ނަމާދަށް އަންނާށޭ. ކާމިޔާބަށް އަންނާށޭ..ކާމިޔާބަށްޓަކައި މަަސައްކަތްކުރަންޏާ ވަގުތުން ކުރަން ހުރި މަސައްކަތް ހުއްޓާލާފައި ނަމާދަށް އަވަސްވެގަންނަންވީ..އަޔާޝްވެސް އެންމެ ފަރުވާ ބަހައްޓަންވީ ނަމާދަށް...ބައްޕަ މައްކާއަށް ދިޔައިރު އެންމެ ހައިރާންވި މަންޒަރަކަށް ފެނުނީ ހަމަ ބަންގި ފަށާއިރަށް ހުރިހާ އެންމެން އެބަޔަކު ތިބިތަނެއްގާ މުަސައްލަ ފަތުރައިގެން ނަމާދަށް ތައްޔާރުވާނެ. ފިހާރަތައް ލައްޕައިލާ ދޮރުމަތީގައިވެސް ވަގުތުން އަޅުކަން ކުރާނީ.."ސަލާހުއްދީން މަޑުމަޑުން ވާހަކަދެއްކިއެވެ. "އިސްލާމިކް ވައިބް ހުރި ތަނަކާއި ވައްތަރު......" "ދަރިފުޅުވެސް އުމްރާއަކަށް ދޭބަލަ..ރޫހާނީ ބަދަލެއް އަތުވެއްޖެއްޔާ ކިތަންމެހާވެސް ރަގަޅު..ކިހިނެއް ޑިއުޓީ؟" އިރުކޮޅެއްނުވަނީސް އަޔާޝްގެ އަންހެނުން ޔަލްވީ ކާކޮޓަރިއަށް ވަނުމާއެކު މުޅިތަނުގައި މީރުވަހެއް ހިފައިލިއެވެ. "ޔަލްވީ....ސެންޓުން ފެންވަރާލައިގެންތަ؟" އަޔާޝްް އެހިއެވެ. "ސަމްތިން ލައިކް ދެޓް..."ޔަލްވީ ހުރީ ގަޔަށް ފަސޭހަ ކޮޓްން ހަރުވާޅަކާއި ޓޮޕްކޮޅެއްލައިގެންނެވެ. މޫނުމަތިން ތާޒާކަންފެނެއެވެ. "ވަރަށް މީރުވަހެއް ދުވަނީ...ޔަލްވީ ބޭރަށްދާން ތިއުޅެނީ؟"ތަގުވާ މޭޒުމައްޗަށް ތަށިތައް އަރުވާންފެށިއެވެ. "ނޫން..ބޭރަށް ދަންޏާ މާސްކު އަޅަންޖެހޭނެއްނު...... އެހެންނޫނަސް މިދުވަސްކޮޅު ދެން ރައްކާތެރީ ގޭގައި ތިބުން..." "ނިއު ވައިރަސް ދޯ...އަދި މިތަނަކަށް ނާދެއެއްނު..." "އެބަކިޔައެއްނު އެކަކު ޕޮޒިޓިވްވެއްޖެއޭ..."ތަގުވާއަށް ބުނެވުނެވެ. "އެވާނީ ތެދަކަށް...އެހާ ފަސޭހައިން ފެތުރޭ ވައިރަސްއެއް ވެއްޖެއްޔާ ނުހުއްޓުވޭނެ. އަންނަ ބާރު މިނުގައި އެންމެ ވަރުގަދަކޮށް އެޓޭކްކޮށްފައިދާނީ. އެކަމަކު ޑޯންޓްވޮރީ މަމް...މެޑިކަލް ޓީމް ހަމަ ވަރަށް ރަގަޅަށް ތައްޔާރުވެގެން ތިބީ..." މިނާހްގެ ދުލުން "މަމް" ކިޔާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އަޔާޝްގެ ހިތަށް ތީރެއް ހަރައިލެވެއެވެ. މިނާހް އެހާ ފަސޭހައިން ހިލޭ އަންހެނަކަށް މަންމައެއްގެ މަގާމުދިނީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ތަގުވާއަށް އަދި އަމުދުން އެ މަގާމު ހައްގެއްނޫނެވެ. ކުދިން ބަލަން ގެނައި ބޭރުގެ އަންހެނެކެވެ. އީސާއީއެކެވެ. ކުއްލިއަކަށް މަންމަ ނިޔާވުމާއިއެކުހެން ނަން ބަދަލުކޮށް އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކޮށް ބައްޕައާއި ކައިވެނިކުރިޔަސް މާޒީ ފޮހެއެއް ނުލެވޭނެއެވެ. އޭނަގެ ހިތުގައި އެތައް ޝައްކަކާއި ވަހުމެއް ހިނގާފައިވިއެވެ. އޭނަ ދެކޭގޮތުގައި މަންމަގެ މަރުގެ އަސްލަކީ ތަގުވާއެވެ. އެ ތުހުމަތަށް ބާރު ލިބޭ އެއްވެސް ކަމެއް ހިނގާފައި ނެތަސް އޭނަ ހުރީ މާފުދޭން ތައްޔާރަށް ނޫނެވެ. ރޭގަނޑު ކެއުމުގައި އެންމެން ގެ މައުޟޫއަކަށްވީ އާ ވައިރަސްއެވެ. ގައުމުތައް ބަންދުކުރަން ޖެހިދާނެ ވާހަކަވެސް އެބަ ދެކެވެއެވެ. ބައެއް ގައުމުތަކުގައި ބަލި ޖެހޭ މީހުން ކަރަންޓީންކުރުންފަދަ ކަންތައްތަކާއި، ޓެސްޓްތައް ހެދުން، އެންމެން މާސްކު އަޅަން އިރުޝާދުދެމުން ދިޔައެވެ. ތަގުވާ އެންމެނަށް ކޮފީއާއި ސައި އަޅާ ފޮނި އެއްޗެހިވެސް ގެނެސްދިނެވެ.އަޔާޝް އެތެރެއެތެރެއިން އަނދަމުން ދިޔަސް އެ ލޮލުން އިތުރު ޝުއޫރެއް ނުފެނުނެވެ. ހިމޭނުން އިނދެ ކައިގެން އޭނަ އަވަސްވެގަތީ ކޮޓަރިއަށް ދިޔުމަށެވެ. ޔަލްވީއަށް އިންތިޒާރުކުރާކަށް އޭނަ ނަހަދައެވެ. ކޮޓަރީގެ ދޮރާއި އަރާ ހަމަވީއިރު މިނާހު ފަހަތުން އައިސް އަރާ ހަމަކުރިއެވެ. "މިއަދު ޑިއުޓީއެއްނުދަންތަ؟" "އޮފް...." "ތަންކޮޅެއް ބުރަކޮށް މަސައްކަތްކޮށް ވަރުގަދަ ތަބެއްހެން ހުންނަން ދަސްކުރަންޖެހޭނެ. އަދިވެސް މިނާހު ތިއުޅެނީ މެޑިކަލް ސްޓޫޑެންޓެއްހެން..އެހެން އެވަނީ ކާމިޔާބު އަދި ނޭގޭތީ...ޕްލަސް ކޮންމެ ހިނިތުންވުމެއްފެ ފަހަތުގައި ހިޔަޅެއް ފިލާ ހުރެދާނެކަންވެސް ދަންނަންވާނެ...." ތިބުނި އެއްޗެއް ނޭގުނު.." "އަދި އެނގޭނެ..." މިނާހު އިތުރު އެއްޗެއް އަހަން އުޅެނިކޮށް ރޭގަނޑުގެ ސަލާމަށްފަހު އަޔާޝް ކޮޓަރިއަށް ވަނެވެ. *** ޔަލްވީ ކޮޓަރީގެ ދޮރު ހުޅުވައިލިއިރު ކޮޓަރިތެެެރެއަށް ތޫފާނެއް އަރާ ފައިބައިގެންގޮސްފައިވާފަދައެވެ. އެއްވެސް ތަރުތީބެއްނެތި އެއްޗެހި އުކާލާފައެވެ. އަޔާޝް ހެދުން ބަދަލުކޮށްނުލާ ހުރެ ހޯދަމުންދާ އެއްޗެއް ނޭގިގެން ސުވާލުކުރަން އުޅެފައިވެސް ހަޔާގެ ހިތް ރޫރޫއަޅަންފެށިއެވެ. "އަހަރެން ބާއްވާފައި އޮތް ޕެން ގެއްލިގެން..ދެކުނިންތަ؟" "ނޫން..." އަލްވީގެ ހިތަށް ފިނިވެގެން ދިޔައެވެ. "ޔަގީން؟އަހަރެން ބޭއްވީ މި ޑްރޯވަރުގައި..."އަޔާޝް ޑްރޯވަރަށް ދަމައިގަތެވެ."ދެން މިތަނަށް ކާކު ވަދެ އެގެންދާނީ؟" "އަމް..ސޮރީ....އަހަރެން...ފޮޓޯތަކެއް އަޅަންވެގެން ދޮންތަ ބުނެގެން..." ޔަލްވީ ވާހަކަދައްކަ ދައްކާ ހުއްޓާ މޫނަށް ހޫނުވެގެން ދިޔައެވެ. "މީގެ ފަހުން މަގޭ އެއްޗެއްގައި އަތްލައިގެން ނުވާނެ...ތި ގެއްލުވައިލީ ކިހާ މުހިއްމު މަސައްކަތެއްކަން ނޭގުނެއްނު..."އަޔާޝް ޓައީ ނަގާ އެނދުމައްޗަށް އެއްލައިލިއެވެ.ޔަލްވީގެ ލޮލަށް ކަރުނަ ޖަމާވާން ސިކުންތުކޮޅެއްވެސް ނުނަގަައެވެ. އޭނަ ހުރީ ހިނގައިގަންނަން ނޭގިފައެވެ. އަޔާޝް ފާޚާނާއަށް ވަންގޮތަށް ތާޒާވެލައިގެން ހުރިއިރު އައި ރުޅި ފިނިވީކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ކޮންމެވެސް މީހަކަށް ގުޅައިގެން މަޑުމަޑުން ވާހަކަދައްކަމުން ދިޔައީ އޭނަ ނުދަންނަ ބަހުރުވައަކުންނެވެ. އަޔާޝް ކިޔެވީ ޔޫކޫއިން ކަމުގައިވިޔަސް ފްރެންޗާއި ޖާމަން އަދިވެސް ދެތިން ބަހުރުވައަކަށް ނިކަން ފަރިތައެވެ. އޭނަ ރަޖާގަނޑުގެ ދަށުގައި ފޮރުވިގެން އޮތީ ނޭވާލާންވެސް ބިރުންނެވެ. އަޔާޝް ރުޅިނާރުވާން އޭނަ ކިތަންމެހާވެސް މަސައްކަތްކުރެއެވެ. ނަމަވެސް ކޮންމެވެސް ގޯހެއްހެދެއެވެ. އެއަށްފަހު ހުންނަން ޖެހެނީ ބިރުން ފިނިވެފައެވެ. ބައިޕޯލާ މީހެއްހެއްޔެވެ؟ މިޒާޖު ބަދަލުވާލެއް އަވަސްކަމާއެވެ. އޭނަ ލޯ މަރާ ތަގުޅިކޮށްލައިގެން އޮތްވާ ބޮލުގައި މަޑުމަޑުން ކޮށްޓައިލިއެވެ. "ޔަލްވީ އަހަރެންގެ މަސައްކަތް ހަލާކުކޮށްލާފައި އަރާމުކޮށް ނިދާނެކަމެއްނެތް........އެހެންވީމަ ދެން މީތި ނިންމަން ހޭލާ އިންނަން ޖެހުނީ...އަދަބަކީ މިރޭ ބުނާއިރަށް ކޮފީ ގެނެސްދިނުން. އަހަންނަށް މަސައްކަތް މުހިއްމުވަރު އެންމެ ރަގަޅަށް އެނގޭނެ މީހަކީ ތިއީ......ކޮންމެ ކާމިޔާބު ފިރިހެނެއްގެ ފަހަތުގައި އަންހެނެއް ހުންނާނެއޭ ބުނާ އަޑު އަހަމެއްނު.....ސޯ މި ކާމިޔާބު މީހާގެ ފަހަތުގައި ހުރެވޭތީ ފަޚުރުވެރިވާން ޖެހޭނެ.....ކަޅުކޮފީއެއް ގެނެސްދީބަލަ.." އަލްވީ ކުޑަކޮށް ހިނިތުންވެލިއެވެ. "އޭރު އަޔާ ކުޑަކޮށް ނެއްޓީ...އަހަރެންގެވެސް ކުށް....އެކީގައި އުޅެވޭނީ މާފުކޮށް ދޫދީގެން....."އަލްވީ އަމިއްލަ ނަފުސަށް ވިސްނައިދޭން މަސައްކަތްކުރިއިރު ހަގީގަތުގައި އަޔާޝްގެ އަމަލަކީ ގެވެށި އަނިޔާކަން ދެނެގަންނާކަށް ނޭގުނެވެ. *** އުޑުމަތި އޮތީ ތަންކޮޅެއް ބަނަކޮށެވެ. ކޮންމެ އިރަކުވެސް ވާރޭ އޮއްސައިގެންފާނެކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. ދެކޮޅަށް ދުއްވަމުންދާ އެއްޗެހި ވަކި މަންޒިލަކަށްދާންވެގެން މިސްރާބުޖަހާފައިވާއިރު އެހެން ދުވަހަށްވުރެ ދުވެލި އަވަހެވެ. ވާރޭގައި ނުޖެހި ދާން ބޭނުންވާފަދައެވެ. މިނާހުވެސް އެކުވެރިއެއްގެ ކާރުގައި ލޭކްވިއު ހޮސްޕިޓަލާއި ހަމަޔަށް އާދެވުނީ ކިރިޔާ ގަޑިއަށެވެ. އޭނަގެ ބޭބެއަކީ އެތާގެ ސީއީއޯކަމުގައިވިޔަސް އޭނައަށް ވަކި އިމްތިޔާޒުތަކެއް ލިބިފައެއްނުވެއެވެ. އޭނަގެ އުސޫލުތައް ހަރުކަށިވެފައި އެންމެން ތަބާވާން މަޖުބޫރުކުރުވައެވެ. ހެނދުނު ޕަންޗްކޮށްލާފައި ކޮފީއަށް ދިޔުމަކީ އެތަނުގެ މަުވައްޒަފުންނަށް ކުރެވޭނެކަމެއްނޫނެވެ. ހަރުދަނާކަމާއި ރޭވުންތެރިކަމާއެކު މަސައްކަތް އަތުރާލާފައިވާގޮތުން އެންމެންގެ އިހުތިރާމްވެސް ލިބެއެވެ. "އެނގޭތަ؟ މި ވައިރަސްގެ އަލާމާތްތައް ފެންނަ އަންހެންކުއްޖަކު ގެނެސްފައި އެބައޮތް............."އޭނަގެ އެކުވެރިޔާ މަޑުމަޑުން ބުނެލިއެވެ. "ކޮން ގައުމެއްގެ؟" އޭނަ ސުވާލުކުރިއެވެ. ނުނިމޭ